İş Sağlığı Nedir?

isyeri-hekimiİş sağlığı genel olarak çalışma hayatı ve sağlık arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilimdir. İş vesağlık arasındaki ilişkilerin incelenmesinde kullanılan yaklaşımlar birbirini tamamlayan iki ana grup halinde ele alınabilir. Konu insan sağlığı ile ilgili olduğu için çalışanların sağlığınınkorunması, hastalanan ve kazaya uğrayanların iyileştirilmesi gibi uygulamalar iş sağlığınıntıbbi boyutu olan iş hekimliğini (occupational medicine) oluşturur. Çalışanların sağlığınıbelirleyen faktörler arasında işyerinde bulunan çeşitli madde ve etkenler çok önemlidir. Bumaddelerin varlığının saptanması, düzeylerinin ölçülmesi ve gerektiğinde kontrol altınaalınması şeklinde daha çok teknik konuları kapsayan uygulamalar da iş hijyeni (occupationalhygiene) olarak adlandırılır. İş sağlığı (occupational health) ise hem tıbbi hem de teknik uygulamalara işaret eden daha genel bir terim olup iki tür uygulamayı da kapsar. 

İş sağlığı çalışmalarında iş ile sağlık arasındaki ilişkiler incelenirken asıl ilgi, işin sağlık üzerindeki etkileri konusudur. Bu etki de çoğu kez algılandığı gibi, olumsuz bir etkidir ve iş sağlığı çalışmalarının amacı, çalışanları bu olumsuz etkilerden korumaktır. Bununla birlikte iş ve sağlık arasındaki ilişkilerin iki yönlü olduğu bilinmektedir. Bu ilişkinin bir yönünde iş, çalışanın sağlığı üzerinde etki yaparken, diğer yönde çalışanın sağlığının da iş üzerinde etkileri söz konusudur. İşin sağlık üzerindeki etkileri genellikle olumsuz bir etkilenme şeklinde olmakla birlikte, bazı durumlarda iş, çalışma, insanın sağlığı üzerinde olumlu etki de yapabilir. İşyerindeki tehlikelerin etkili bir şekilde kontrol edilmiş olduğu ve çalışma koşullarının olumlu olduğu bir ortamda çalışmak ve birşeyler üretmek kişinin sağlığı üzerinde hem fiziksel, hem de ruhsal ve sosyal yönden olumlu etki yapar. İş ve sağlık arasındaki ilişkilerin diğer boyutu olan sağlığın iş üzerindeki etkileri ise basit olarak sağlıklı bir kişinin daha verimli çalışacağı şeklinde düşünülebilr. Ancak çalışanın sağlığının iş üzerindeki etkileri farklı yönlerden ele alınabilir.

İş ve sağlık arasındaki ilişkilerin iki yönlü bir ilişki olduğu ve işin sağlık üzerindeki etkilerinin bazı durumlarda olumlu bir etki olabileceği bilinmekle birlikte, iş sağlığı uğraşılarının asıl ilgisi işin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerinin incelenmesi ve çalışanların bu olumsuz etkilerden korunmasıdır.

Günümüzde gerek sanayileşmiş gerekse sanayileşmekte olan ülkelerde çalışma hayatına ilişkin çeşitli sorunlar vardır ve bu sorunların önlenmesi ve çözümü bakımından da çeşitli hukuksal düzenlemeler yapılmaktadır. Bu konularla ilgili olarak uluslararası düzeyde kararlar almak ve öneriler geliştirmek üzere 1919 yılında Uluslarasaı Çalışma Örgütü (ILO; International Labour Organization) kurulmuştur. Bu kuruluş bugüne kadar, sayıları 200’ü bulan sözleşme ve tavsiye kararları kabul etmiş ve üye ülkelerin kullanımına sunmuştur.

ILO/WHO Ortak Komitesinin (1950) tanımı ile iş sağlığı “bütün çalışanların bedensel, ruhsal, sosyal iyilik durumlarını en üst düzeye ulaştırma ve sürdürme, çalışma koşulları yüzünden çalışanların sağlığının bozulmasını önleme, çalışanları çalışma ortamındaki sağlığı bozan etmenlerden koruma, çalışanların fizyolojik ve psikolojik durumuna en uygun işe yerleşmelerini sağlama” olarak tanımlamıştır. Benzer bir komitenin (1995) çalışmaları ile tanıma çalışanların sağlığını ve çalışma kapasitesini koruma ve geliştirme, alışma ortamını ve yapılan işi geliştirme, işyerinde sağlık ve güvenliği destekleyen yönde iş organizasyonu ve çalışma kültürünü geliştirme ifadeleri yerleştirilmiştir.

155 Sayılı ILO Sözleşmesi (İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşme, 1981,
13.01.2004/25345 RG) ulusal politika ilkeleri, ulusal düzeyde eylem ve işletme düzeyinde eylem bölümlerinden oluşmaktadır. Ulusal politika ilkeleri arasında her üyenin, ulusal koşullar ve uygulamaya göre ve en fazla temsil kabiliyetine sahip işçi ve işveren kuruluşlarına danışarak iş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma ortamına ilişkin tutarlı bir ulusal politika geliştirmesi, uygulaması ve periyodik olarak gözdengeçirmesi vurgulanmaktadır. Ulusal düzeyde eylem bölümünde iş sağlığı ve güvenliği ve çalışma ortamına ilişkin mevzuatın uygulanması, uygun ve yeterli bir denetim sistemi, iİşverenler ve işçilerin yasal yükümlülüklere uymalarını sağlamak amacıyla, yol gösterici tedbirlerin alınması belirtilmektedir. İşletme düzeyinde eylemler arasında işverenlerin, işyerlerinde kullanılan makine ve donanım ile risk etmenlerinin sağlık riski oluşturmamasını sağlaması gibi ilkeler belirlenmektedir.

161 Sayılı ILO Sözleşmesi (İş Sağlığı Hizmetlerine İlişkin Sözleşme, 1985, 13.01.2004 / 25345 RG) Ulusal politikanın ilkeleri, görevler, örgütlenme, çalışma koşulları ve genel hükümler bölümlerinden oluşmaktadır. Ulusal politika ilkeleri başlığı altında temelde önleyici işlevlere sahip olan iş sağlığı hizmetleri, güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı oluşturmak ve sürdürmek; işi, işçilerin fiziksel ve zihinsel sağlık durumlarına ve yeteneklerine uygun biçimde uyarlamak amacıyla yürütülen hizmetlerdir vurgulaması yapılmıştır. Görevler arasında işverenin işyerinde yürütmekle yükümlü olduğu iş sağlığı hizmetlerinin, işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olarak düzenlenmesi belirtiliştir. İş sağlığı hizmetlerinin; mevzuat, toplu sözleşmeler veya işçiler ve işverenlerin üzerinde anlaştığı bir yöntem veya yetkili makamın ilgili işçi ve işveren temsilcilerine danışarak belirlediği bir yöntemle oluşturulması vurgulanmıştır. Çalışma koşulları bakımından iş sağlığı hizmetlerinin çok disiplinli olması; işletmedeki diğer hizmetlerle eşgüdümlü bir şekilde yürütülmesi; iş sağlığı hizmetleri ile sağlık hizmetlerinin sağlanmasından sorumlu diğer organlar arasında yeterli işbirliği ve koordinasyonun sağlanması vurgulanmıştır.

WHO’nun İş Sağlığı Küresel Stratejisinde (1995) amaç; iş sağlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi, kapsamının genişletilmesi, içerik ve faaliyetlerinin geliştirilmesi, araçlar; iş sağlığı çalışanlarının eğitimi, destek hizmetlerin organizasyonu, İSG için araştırma temeli ve standartları sağlama olarak belirlenmiştir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde özellikle tarım, kayıt dışı sektör ve küçük işletmelerde çalışanlar ile kendi hesabına çalışanlar gibi iş sağlığı hizmetlerine ulaşamayan çalışanlara iş sağlığı hizmetlerinin sunumu, dünyadaki her çalışana iş sağlığı hizmetlerini sağlamak hedefi vurgulanmıştır.

WHO Çalışanların Sağlığı Küresel Eylem Planında (2008-2017) amaçlar çalışanların sağlığı için politika araçlarını tasarlamak ve uygulamak, işyerinde sağlığı korumak ve geliştirmek, İş sağlığı hizmetlerinin performansını ve ulaşılabilirliğini arttırmak, eylem ve uygulama için kanıt sağlamak ve iletmek, çalışanların sağlığını diğer politikalara dahil etmek olarak belirlenmiştir.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası da ülkemizde bu yöndeki gereksinimleri karşılamak amacı taşımaktadır. Vatan OSGB olarak bizler de bu duyarlılığa sahip bir anlayışla hizmet vermekteyiz.